Onder druk van de Tweede Kamer broedt het kabinet alsnog op extra maatregelen om de energieprijzen te dempen. Voor mensen met weinig geld wordt het energienoodfonds met spoed opgetuigd. Ook neemt de politieke druk toe om de automobilist te helpen: oppositiepartijen van links tot rechts eisen actie.
Minister van Sociale Zaken Hans Vijlbrief (D66) komt versneld met een nieuw energienoodfonds voor mensen met een laag inkomen. Daar waren al plannen voor, maar Vijlbrief heeft ‘vandaag opdracht gegeven dit razendsnel uit te voeren’, melden ingewijden.
Daarnaast kijkt Vijlbrief ook naar het verruimen van de groep die aanspraak kan maken op de noodregeling. ,,Dan zouden ook lagere middeninkomens of zelfs een bredere groep middeninkomens geholpen kunnen worden”, zegt een betrokkene.
Het vorige noodfonds hielp alleen de lagere inkomens na de Russische inval in Oekraïne. In 2023 werden 63.000 huishoudens geholpen met geld via die regeling, in 2024 nog eens 113.000 en een jaar later weer 111.000. Het prijskaartje voor de staat liep op tot 66 miljoen euro per jaar. Als daarnaast óók middeninkomens geholpen moeten worden, kost dat de schatkist zeker honderden miljoenen per jaar meer.
Grootste nood verhelpen
De opzet van een nieuw fonds moet nu vooral de grootste nood lenigen voor mensen die het het meest nodig hebben. Het kabinet wil niet zomaar de ‘paniekknop’ indrukken en snel met miljarden smijten om de gevolgen van de Golfoorlog op te vangen. Een algemene accijnsverlaging, bijvoorbeeld, vinden ministers te rigoureus. Dan worden ook veel mensen geholpen die het helemaal niet nodig hebben.
Al voelt het kabinet wel toenemende druk, nu België, Griekenland, Spanje en Italië wél ingrijpen en de brandstofprijs verlagen. Dat wordt een groot punt in het debat. Deze woensdag spreken ministers met de Tweede Kamer over de gevolgen van de oorlog in Iran. De coalitie van D66, VVD en CDA heeft géén meerderheid en zal dus steun moeten krijgen van de oppositie.
Daar leven wel plannen om de automobilist alsnog tegemoet te komen. Zo wil GroenLinks-PvdA dat de Nederlandse regering – net als België – wettelijke maximumprijzen samen met oliemaatschappijen vaststelt. Dan kan de prijs aan de pomp mede door de overheid bepaald worden. In België kost een liter Euro95 nu zo’n 1,85 euro, diesel kost 2,28 euro per liter. „De gewone mensen moeten aan de pomp een lagere prijs krijgen. Bij ons stijgen de prijzen veel harder dan in België”, zegt Jesse Klaver (GroenLinks-PvdA).
Andere partijen, zoals de Groep Markuszower, lijken daarvoor te porren, al plaatsen ze ook kanttekeningen. „Pomphouders in België komen door dat maximum nu wel in de financiële problemen”, zegt Kamerlid Hidde Heutink (Groep Markuszower). „Dus ja: we willen de brandstofprijzen beperken, maar we moeten goed kijken naar de manier waarop.” Daarbij: om zo’n maximumprijs te regelen, moet een wet gewijzigd worden. Dat vergt tijd, terwijl de pijn in de portemonnee al gauw gevoeld gaat worden.
ChristenUnie stelt voor om de accijnzen verder te verlagen (nu al geldt er een korting), terwijl JA21 de btw op brandstof wil terugsluizen naar de automobilist. Kortom: in de Tweede Kamer is een waaier aan ideeën, maar nog geen consensus over wát er nu precies moet gebeuren.
Toch zit het kabinet klem tussen de acute crisissfeer rond de oorlog én de diepe wens om alleen effectieve en gerichte maatregelen te nemen. Ministers willen niet overhaast allerlei kostbare tegemoetkomingen afspreken, die grote groepen mensen helpen die het eigenlijk niet nodig hebben. Het energieprijsplafond na de start van de oorlog in Oekraïne was bijvoorbeeld effectief, maar hielp ook alle hogere inkomensgroepen.
Jetten tempert verwachtingen
Premier Rob Jetten (D66) temperde al te hoge verwachtingen daarom al: „We zullen niet alles kunnen compenseren”, zei hij afgelopen vrijdag. „Als we belastinggeld inzetten, wil je die burgers en bedrijven helpen die écht worden geraakt.” Dat betekent wel dat er tot mei – als er meer duidelijk moet worden over het plan van Vijlbrief – niet veel gebeurt, als het aan het kabinet ligt.
Tegelijkertijd moeten ze wel tegemoetkomen aan de toegenomen zorgen en noodkreten om actie te ondernemen. Zo roepen ondernemersorganisaties het kabinet dinsdag op om ‘niet te wachten tot Prinsjesdag’ met maatregelen.
„Maatregelen moeten nu worden uitgewerkt en klaargezet”, melden MKB Nederland en VNO-NCW. De organisaties pleiten onder meer voor een tijdelijk publiek fonds voor bedrijven die acute geldproblemen hebben. De bedrijven zouden dan geld kunnen lenen uit dit fonds. Ook bepleiten ze een hogere onbelaste kilometervergoeding voor zakelijk verkeer.
‘Slimme aanpak’
Al is de situatie grillig, dat maakt een effectieve aanpak lastig. Toen de Amerikaanse president Donald Trump maandagavond gesprekken met Iran aankondigde, zakte de olieprijs wereldwijd direct. Dat sterkte premier Jetten in de gedachte dat haastig ingrijpen overbodig kan blijken. Tijdens de coronapandemie jubelde het toenmalige kabinet over ‘een intelligente lockdown’; nu wordt gezocht naar een slimme aanpak.
Nederlanders weten zelf wel hoe te besparen, denkt de coalitie
Gedragsregels om brandstof te besparen zijn ondertussen weinig populair bij de coalitie. Het dringende advies van het Internationaal Energieagentschap (IEA) om minder auto te rijden en meer thuis te werken, vindt geen weerklank bij kabinetsleden. Nederland zit niet met voorraadproblemen, er is genoeg olie en gas voor dit jaar. Daarbij: Nederlanders weten heel goed wat ze moeten doen om brandstof te besparen, klinkt het achter de schermen bij coalitiepartijen.
Bron
-
Dit bericht verscheen ook op: www.destentor.nl