Mysterieuze oversterfte levert honderden miljoenen op, waar moet dat geld naartoe?

zorg

De overheid bespaart jaarlijks honderden miljoenen euro’s doordat er sinds de coronapandemie tienduizenden Nederlanders meer overlijden dan verwacht. Wat moet er met dat geld gebeuren? Het CNV wil er de AOW-gerechtigde leeftijd mee verlagen, het kabinet dicht er de begroting mee.

Lange tijd vormde het een groot mysterie: na het uitbreken van de coronapandemie in 2020 stierven er ineens veel meer Nederlanders dan verwacht. Over 2020 en 2021 ging het om 30.000 mensen, aldus het CBS, terwijl er in 2022 bijna 14.500 personen extra overleden. Dat aantal daalde naar 12.700 vorig jaar. De oversterfte zal pas in 2028 weer naar nul gaan, is de verwachting.

De oversterfte heeft ook een onverwachte plus, ieder nadeel heeft z’n voordeel immers: de overheid bespaart er flink geld mee. Al die vroegtijdig overleden Nederlanders ontvangen immers geen AOW en hoeven ook niet meer naar de dokter en het ziekenhuis. ,,Door de oversterfte sparen we veel kosten uit”, betoogt Patrick Fey, vicevoorzitter en pensioenonderhandelaar van CNV. Dat kan volgens de vakbond worden gebruikt om de AOW-gerechtigde leeftijd – momenteel 67 jaar – te bevriezen of te verlagen. Meer concreet wil CNV dat die in 2028 niet met drie maanden stijgt, zoals de bedoeling is.

Fey stelt dat 30.000 extra sterfgevallen jaarlijks een slordige 475 miljoen euro opleveren aan niet betaalde AOW-uitkeringen. Ervan uitgaand dat de te snel overleden mensen nog tien jaar zouden leven, bespaart de overheid zelfs bijna 5 miljard euro. ,,Dit is een conservatieve schatting, want de extra zorgkosten en toeslagen rekenen we nog niet mee”, voegt de vakbond toe.

Veel te duur

Helaas voor het CNV is het bespaarde geld al deels uitgegeven. Door het kabinet. Dat gebruikte vorig jaar de oversterfte uit 2022 om de begroting sluitend te krijgen. Over 2023 hoefde een slordige 250 miljoen euro minder AOW uitgekeerd te worden, viel in de Voorjaarsnota van 2023 te lezen. Dat is dit jaar 270 miljoen euro en volgend jaar zelfs bijna 280 miljoen euro. Ook de jaren daarna scheelt de oversterfte honderden miljoenen euro’s.

In de maandag verschenen Voorjaarsnota zit eveneens weer een AOW-meevaller vanwege de coronapandemie. Hierdoor daalde de levensverwachting namelijk, waardoor er minder ouderen instromen en dus een beroep op de AOW-uitkeringen doen. Dat scheelt dit jaar ruim 180 miljoen euro en het voordeel loopt op, waardoor het kabinet in 2029 alleen ruim 570 miljoen euro minder aan AOW kwijt is dan eerder geraamd.

Dit eigen belang ten spijt liet demissionair minister Carola Schouten (Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen) inmiddels weten niets in het pleidooi van CNV te zien. Het bevriezen van de AOW-leeftijd is veel te duur, stelt ze. Dat kost liefst 2 miljard euro per jaar extra.

Het kabinet krijgt steun van Bas ter Weel, hoogleraar economie en directeur van SEO Economisch Onderzoek. Hij ziet niets in het CNV-plan. ,,Die oversterftebonus is tijdelijk”, doceert hij. ,,Het bevriezen van de AOW-leeftijd of verlagen werkt veel langer door en kost daarmee beduidend meer geld.” Het pensioenstelsel is bovendien gebaat bij stabiliteit, betoogt de econoom. ,,Er zijn duidelijke afspraken gemaakt over hoe we in Nederland de AOW-gerechtigde leeftijd vormgeven. Laten we ons daaraan houden.”

Mysterie oversterfte deels opgelost

Er is sinds vorige maand eindelijk meer duidelijkheid over wat de oversterfte veroorzaakt. Het uitstellen van niet-spoedeisende zorg tijdens de lockdowns door ziekenhuizen lijkt tot meer overlijdensgevallen te hebben geleid. Zo overleden er ruim 2153 meer hartpatiënten extra in 2020 en 2021, blijkt uit onderzoek van het UMC Amsterdam. Er overleden verder veel meer ouderen in verpleeghuizen, met name waar meer covid heerste. Ook stierven er 1500 meer ouderen met dementie. Het CBS becijferde daarnaast dat er tweeduizend extra mensen, met name ouderen in verpleeghuizen, stierven door valpartijen. Zelfs met deze verklaringen is het mysterie nog niet geheel opgelost en blijft er een gat van enkele duizenden sterfgevallen.

Gaat de pensioengerechtigde leeftijd terug naar 66 jaar, dan wordt dat helemaal een dure operatie, becijferde het Centraal Planbureau al eens. Volgens de huidige prognoses groeit de AOW-gerechtigde leeftijd door richting de 71 jaar in 2060. Vijf jaar vroeger pensioen betekent minder lang premiebetalingen en een langere uitkeringsduur. Dat kost dan al snel ruim 20 miljard euro extra in 2060.

Zware beroepen

Wat CNV betreft hoeven overigens niet alle Nederlanders van een lagere AOW-leeftijd te profiteren. Een verlaging is met name cruciaal voor werknemers met een zwaar beroep. 45 procent van de werkenden redt het niet om tot de pensioengerechtigde leeftijd door te werken, bleek uit een eerdere peiling onder 2700 leden boven de 45 jaar.

,,Mensen met een zwaar beroep hebben een lagere levensverwachting en genieten straks nog korter van hun pensioen”, zegt bestuurder Patrick Fey. ,,Het CNV is groot voorstander van een structurele regeling om hen eerder te laten stoppen.” De gesprekken over die regeling zitten muurvast. ,,Ook om die reden moet de AOW-ingangsleeftijd niet onnodig omhoog in 2028. De metselaar en verpleegkundige moeten niet werken tot ze erbij neervallen, maar verdienen een menswaardige pensioenperiode.”

Bron

Deel dit bericht