De hele maand oktober staat in het teken van borstkanker. Een op de zeven vrouwen in Nederland wordt getroffen door deze ziekte. Het vaakst zijn dat vrouwen van 50 plus, maar ook jonge vrouwen onder de 30 jaar krijgen steeds vaker de diagnose. Hoe komt dat en wat kun je zelf doen om borstkanker vroegtijdig te herkennen?
Borstkanker komt het meest voor bij vrouwen in de leeftijd van 50 tot 75 jaar. Toch is ongeveer een vijfde van de vrouwen die borstkanker krijgt jonger dan 50 jaar. Dat zijn jaarlijks zo’n drieduizend vrouwen.
„Uit cijfers uit de Nederlandse Kankerregistratie, beheerd door IKNL (2025), blijkt dat in de afgelopen 35 jaar het aantal borstkankerdiagnoses bij vrouwen in de leeftijdscategorie van 18 tot 39 jaar steeg van bijna zeshonderd diagnoses in 1989 naar 878 in 2024. Daarmee is borstkanker de meest voorkomende kankersoort in Nederland onder jonge vrouwen.
Erfelijkheid, hormonen en leefstijl
Er is niet een specifieke oorzaak te noemen voor het ontstaan van borstkanker. Erfelijkheid kan een rol spelen, vooral als er in de familie meerdere gevallen van borst-, eierstok- of prostaatkanker voorkomen. Daarnaast spelen hormonale factoren een rol.
Caroline Drukker, borstkankerchirurg in het Antoni van Leeuwenhoek, legt uit hoe dat zit: „Een langere blootstelling aan hormonen zorgt voor een vergroot risico, bijvoorbeeld bij een vroege menstruatie, voor 12 jaar en een late menopauze, na 55 jaar. Omdat je dan vaker door een menstruele cyclus bent gegaan. Iedere cyclus geeft een stimulatie van het borstklierweefsel, hoe vaker je hier door bent gegaan hoe meer risico. Dit zijn echter buitengewoon kleine verschillen.’’
Ook vrouwen die geen kinderen hebben en dus geen borstvoeding hebben gegeven of pas na hun 35ste voor het eerst zwanger worden, hebben een licht verhoogd risico.
Hormonen nemen
En hoe zit het met de anticonceptiepil en het gebruik van hormoonpreparaten tijdens de overgang? Deze kunnen in bepaalde gevallen zorgen voor een hele kleine verhoging van het risico op borstkanker, zegt Drukker. „Vrouwen die al een verhoogd risico hebben doordat ze bijvoorbeeld drager zijn van een genmutatie, adviseren we te overleggen met een arts. Ook vrouwen die al een hormoongevoelige borstkanker hebben gehad wordt geadviseerd terughoudend te zijn met het innemen van hormonen.’’
Een veel groter risico dan het (kortdurend) gebruik van hormonen, is een minder gezonde of ongezonde leefstijl ,,Roken, veel alcohol drinken, overgewicht, te weinig bewegen en ongezond eten kunnen het risico op verschillende soorten kanker verhogen’’, aldus Drukker.
Mannen en borstkanker
Ook mannen kunnen borstkanker krijgen. In Nederland krijgen ieder jaar ongeveer 130 mannen de ziekte. Afgezet tegen het aantal vrouwen dat borstkanker of een voorstadium van borstkanker krijgt – jaarlijks zijn dat er ongeveer 17.000 – is het een kleine groep. Vaak lopen mannen relatief lang met klachten rond.
Ongeveer 25 procent van de mannen die borstkanker bleek te hebben, liep al langer dan drie maanden met klachten rond. Ze zoeken niet direct iets achter een veranderde tepel of vorm van de borst. Mede daardoor wordt borstkanker bij mannen relatief vaker in een later stadium ontdekt dan bij vrouwen.
De tumor is dan groter en er is soms sprake van uitzaaiingen. Hierdoor is het vooruitzicht voor mannen met borstkanker gemiddeld gezien slechter dan voor vrouwen. Ook heerst bij sommige mannen een taboe op borstkanker: ze vinden het lastig om ervoor uit te komen.
Van de 130 mannen gaat het bij 10 tot maximaal 20 procent om een erfelijke aanleg, bijvoorbeeld om de BRCA-2 gen mutatie. Als drager van dit gen heb je als man ongeveer 7 procent kans op borstkanker.
Meer kans op overleving
Borstkanker bij vrouwen onder de 50 is vaak agressiever dan bij oudere patiënten. Dit maakt dat de kans op een slechtere afloop groter is. Ook is er een grotere kans op terugkeer van borstkanker.
Gelukkig bracht het IKNL in juli 2025 ook naar buiten dat de overleving van kanker in de periode vier jaar na de diagnose tot 72 procent gestegen is. Dat was dertig jaar geleden nog 51 procent. De beste kans op overleving – meer dan 90 procent na vierjaarsoverleving – zijn onder andere van huidkanker én borstkanker.
Toch zijn er steeds meer succesvolle behandelingen voor jonge vrouwen die een goede kans op overleving bieden. Hoewel de behandelingen hetzelfde kunnen zijn als bij oudere patiënten, krijgen jongere vrouwen vaker aanvullende behandelingen, zoals chemotherapie en hormoontherapie.
Bevolkingsonderzoek borstkanker
In Nederland worden alle vrouwen tussen de 50 en 75 jaar elke twee jaar uitgenodigd om deel te nemen aan het borstonderzoek van het RIVM. Er worden dan ter controle röntgenfoto’s van de borsten gemaakt, de mammografie. Dit is een momentopname.
Na je 75ste groeit een tumor meestal heel langzaam waardoor de kans groot is dat de borstkanker niet meer levensbedreigend is. Toch is het belangrijk dat je ook in de periode tussen die controles zelf goed blijft opletten, ook als je onder de 50 en boven de 75 bent.
Vroegdiagnostiek
„Als je weet dat je moeder op jonge leeftijd borstkanker of eierstokkanker heeft gehad bijvoorbeeld, dan kan het zijn dat jij een verhoogd risico hebt om ook borstkanker te krijgen. De huisarts kan zo nodig verwijzen naar een klinisch geneticus die jouw persoonlijke risico op borstkanker in kaart brengt en eventueel dna-onderzoek kan doen’’, legt Drukker uit.
Ook als je zelf bewezen erfelijke aanleg hebt voor borstkanker, zoals BRCA of CHEK2, is zelfonderzoek onvoldoende om je borsten te controleren. Drukker: „Extra controles buiten het bevolkingsonderzoek zijn voor sommige vrouwen met een verhoogd risico nodig. De klinisch geneticus geeft hier advies over.
Soms worden deze extra controles via de huisarts gedaan, maar soms is het risico zo hoog dat de controles in het ziekenhuis moeten plaatsvinden. „Bij een zeer hoog risico op borstkanker, zoals bij een mutatie in een van de BRCA genen, kan naast extra controles ook nagedacht worden over een preventieve operatie van de borsten.’’
Dekker voegt toe: ,,Extra controles worden gedaan om de borstkanker zo vroeg mogelijk op te sporen. Hoe eerder de borstkanker gevonden wordt, hoe minder uitgebreide behandeling nodig is en hoe beter de prognose.’’
Know your lemons
Regelmatig je borsten controleren op onregelmatigheden is verstandig, maar wordt volgens Drukker niet specifiek geadviseerd. „Mochten vrouwen dit wel graag doen, dan is maandelijks in de week na de menstruatie het devies.’’
De Amerikaanse campagne Know your lemons heeft daarom een filmpje gemaakt waarop duidelijk wordt uitgelegd hoe jij je borsten het beste kunt controleren.
„Het is zeker verstandig om je borsten goed te leren kennen”, vertelt Mirjam Rinzema van Borstkankervereniging Nederland. „Hoe zien je borsten eruit en hoe voelen ze aan? Is er iets veranderd? Dat merk je alleen maar als je jezelf geregeld controleert. Om mensen (vrouwen én mannen!) daarbij te helpen, is de app van Know Your Lemons door ons in het Nederlands vertaald. Je vindt deze op borstkanker.nl/bekijk-en-voel-je-borsten.’’
Op deze 12 symptomen moet je letten:
1. Een ingetrokken tepel
2. Vochtafscheiding uit de tepel: Het vocht kan er bloederig, waterig, bruin of groen van kleur of melkachtig uitzien.
3. Een bultje
4. Veranderingen in de vorm of grootte: van de borst of tepel.
5. Deukjes in de huid van de borst (kuiltje)
6. Veranderingen in de huid: rondom de tepel, zoals huidvervelling, schilfertjes of een huiduitslag, die kan lijken op eczeem.
7. Een wondje dat moeilijk geneest; huidbeschadiging
8. Verharding
9. Verdikte huid met putjes, lijkt op sinaasappelhuid
10. Pijn en jeuk
11. Zwelling in de oksel
12. Een dikke ader
Deze veranderingen wijzen niet altijd op borstkanker, ze kunnen ook voorkomen als het gaat om een goedaardige aandoening. Een voorbeeld hiervan is een cyste, een holte gevuld met vocht. Wanneer je een verandering in de borsten merkt en je ziet of voelt een van bovenstaande symptomen, dan is het verstandig om je (huis)arts te raadplegen.
Bron
-
Dit bericht verscheen ook op: www.ad.nl