Dit komt naar voren uit de zogenoemde meetweek van alle 82 Nederlandse SEH’s. Zij turfden begin oktober voor het eerst gezamenlijk hoeveel personen er op de eerste hulp terechtkwamen na een ongeval met een fatbike, een andere e-bike of een fiets zonder trapondersteuning (bijvoorbeeld stadsfiets of racefiets). Daarbij registreerden ze onder meer het soort letsel, eventuele ziekenhuisopname of operatie en of het slachtoffer bestuurder of passagier was.
In de meetweek belandden 1.291 mensen op de spoedeisende hulp door een fietsongeval, van wie er 96 op een fatbike reden (dat komt neer op 7 procent van het totaal). Ook kwamen er 480 e-bikers terecht op de SEH.
Ter vergelijking: in diezelfde periode belandden 715 berijders van een fiets zónder trapondersteuning in het ziekenhuis. Die laatste soort fiets is nog altijd verreweg in de meerderheid in Nederland. Het precieze aantal fatbikes is onbekend, doordat de verkoop ervan niet als aparte categorie wordt bijgehouden.
‘96 slachtoffers lijkt op het eerste gezicht misschien niet veel’, zegt directeur Martijntje Bakker van VeiligheidNL, het kenniscentrum voor letselpreventie dat de cijfers woensdag naar buiten bracht. ‘Maar in een jaar heb je het dus over 5.000 slachtoffers onder fatbikebestuurders, waarbij het vaak ook nog gaat om jonge kinderen.’
Meeste slachtoffers in Noord-Holland
De meeste fatbikeslachtoffers in de meetweek vielen in de provincie Noord-Holland. Daarnaast kwamen 31 personen op de SEH terecht die werden aangereden door een fatbike.
Het aantal fatbikegebruikers dat op de spoedeisende hulp belandt na een ongeluk, stijgt in rap tempo, mede door de snel groeiende populariteit van de dikkebandenfiets. In april, mei en juni 2024 waren dit er 115, tegenover 5 in dezelfde periode vorig jaar. De totaalmeting van alle spoedeisende hulpen bevestigt nu wat een deel van de SEH’s eerder al constateerde: dat vooral 12- tot 15-jarigen letsel oplopen met een fatbike.
Van alle categorieën fietsers worden fatbikeberijders het vaakst (22 procent) opgenomen in het ziekenhuis. Ook daarbij speelt mee dat ze gemiddeld jonger zijn, denkt voorzitter David Baden van de Nederlandse Vereniging van Spoedeisende Hulp Artsen. Zo worden fatbikers vaker opgenomen met buikletsel. ‘Bij kinderen weten we dat de buikwand dunner is, ook doordat ze minder buikvet hebben. Dus de kans dat ze daar letsel oplopen, bijvoorbeeld door een stuur in hun buik, is groter.’
De SEH’s constateerden ongeveer evenveel hersenletsel bij alle drie categorieën fietsers, maar nog het meest bij de e-bikeberijders, 22 procent. Verder hebben fietsers mét en zonder trapondersteuning die letsel oplopen, ongeveer even vaak kans op een fractuur: 51 om 50 procent. Baden: ‘De percentages ontlopen elkaar niet veel. Ik schrik er vooral van dat er zo veel fietsslachtoffers op de spoedeisende hulp belanden, daar sta je niet elke dag bij stil.’
Goede fietshelm
Artsen, onder meer verenigd in de denktank Artsen voor Veilig Fietsen, pleiten net als VeiligheidNL voor een minimumleeftijd van 16 jaar voor alle elektrische fietsen en uitgebreide helmpromotie voor alle fietsers. In 2023 verongelukten 270 fietsers en belandden 76.400 fietsslachtoffers met letsel op de spoedeisende hulp. Neuroloog-intensivist Marcel Ariës (Maastricht UMC): ‘We weten dat een goede fietshelm het risico op hoofd- en hersenletsel met 60 tot 70 procent vermindert. Daar kan geen behandeling in het ziekenhuis tegenop.’
Van de fatbikers die zich in de turfweek op de eerste hulp meldden, droeg maar 3 procent een helm. Bij andere berijders van elektrische fietsen was dit percentage nauwelijks hoger (6 procent). Het helmgebruik onder de fietsers zonder de trapondersteuning was beduidend hoger (13 procent), ook doordat wielrenners en mountainbikers tot deze categorie worden gerekend.
‘Ik ben niet verbaasd, maar het is wel vervelend om dit toch weer te moeten constateren’, zegt Ariës. ‘De fatbike wordt vaak door heel jonge kinderen bereden, een groep die geen risicobesef heeft en daarom ook geen helm draagt. Ze zien de fatbike als een mooi voertuig met een leuk sfeertje eromheen. Maar de gevaren zien ze niet.’
