Brandweer moet steeds vaker mensen uit huis takelen: Mensen met overgewicht en ouderen in ongeschikte huizen

En dat wordt alleen maar erger, verwacht Valerie Schipper, voorzitter van de afdeling Wijkverpleegkundigen bij beroepsvereniging V&VN. Simpelweg omdat het aantal 65-plussers stijgt. Onder de patiënten die uit huis getakeld moeten worden, zijn ouderen goed vertegenwoordigd. Zij moeten bijvoorbeeld na een hartinfarct of hersenbloeding vanuit medische noodzaak snel het huis uit worden getild.

Maar ook de krakende woningmarkt leidt ertoe dat meer mensen hun bovenwoning niet meer uit kunnen. „Voorheen zag je dat ouderen op tijd naar een geschikte woning verhuisden. Maar verzorgingshuizen zijn er niet meer, bungalows zijn er te weinig, en huurhuizen zijn duur”, legt Schipper uit.

Ook komt het voor dat er geen lift is, de trap te steil is of de gang te nauw. „Zeker in een stadse omgeving met veel hoogbouw zien we dat”, vertelt Mischa Knol, voorzitter van V&VN Ambulancezorg. „Als je iemand van een smal trappetje naar beneden moet tillen, is dat onveilig en kost het veel tijd.

Door de schaarste kunnen mensen niet zomaar een andere, geschikte woning vinden. Schipper: „Ik kan mensen wel op een urgentielijst voor een andere woning plaatsen, maar die lijst is inmiddels zo lang dat het geen urgentielijst meer is. Als iemand niet kan verhuizen maar wel achteruitgaat, zit die vast.”

Bovendien moeten ouderen steeds langer thuis blijven wonen. Met als gevolg dat wijkverpleegkundigen regelmatig huizen binnenstappen waarvan ze denken: dit wordt lastig. „We kunnen best veel aanpassingen doen, bijvoorbeeld door bedden beneden te plaatsen, mobiele douches neer te zetten, trapliften aan te vragen. Maar dat gaat niet altijd”, weet Schipper.

Vast op de bovenverdieping

Het kan tot schrijnende situaties leiden, waarbij mensen hun bovenverdieping niet meer af kunnen komen. Sterker nog, de brandweer hijst regelmatig mensen terug hun huis in na een ziekenhuisbezoek. „We zien familieleden die hun geliefden zelf steeds naar boven en beneden tillen. Soms is er geen andere plek voor ze, maar soms zijn ze eigenwijs en willen ze niet verhuizen”, aldus Knol.

“Je ziet in de cijfers dat er meer mensen met obesitas zijn, die treffen wij natuurlijk ook” – Mischa Knol, voorzitter V&VN Ambulancezorg

Wijkverpleegkundige Schipper beaamt het. „Ik ken een zoon die elke ochtend en avond kwam om zijn vader de trap op en af te helpen. Daar kon geen traplift worden geplaatst, maar die familie wilde heel graag dat meneer thuis bleef wonen.”

Toch zijn het zeker niet alleen ouderen in medische nood voor wie de brandweer wordt ingeschakeld. De veiligheidsregio’s moeten ook te hulp schieten voor patiënten die veel te zwaar zijn. „Je ziet in de cijfers dat er meer mensen met obesitas zijn, die treffen wij natuurlijk ook”, verklaart Knol.

Wijkverpleegkundige Schipper merkt het ook. „Voorheen gebeurde het sporadisch dat we met twee zorgverleners naar een cliënt moesten vanwege overgewicht. Nu gebeurt dat vaker. Dan loop je er ook tegenaan dat er voor deze mensen geen geschikte woonplek is.”

Overigens maken ambulancemedewerkers zelf vaker de keuze om de brandweer in te schakelen, omdat ze zich beter aan de Arbo-regels houden en niet zonder meer mensen naar beneden halen, merken ambulancediensten. Die stellen dat er goede afspraken met de brandweer zijn gemaakt voor assistentie.

Om te zorgen dat het werk voor ambulancemedewerkers niet te belastend wordt, zijn er al wel maatregelen getroffen. Zo zijn de brancards tegenwoordig elektrisch omhoog en omlaag te doen én kunnen ze worden ingekort om bijvoorbeeld in een lift te passen. Knol: „Maar het is soms verbazingwekkend dat liften nog steeds niet op brancards zijn berekend. En dat geldt zelfs voor nieuwbouwcomplexen.”

Hoewel de brandweer duizenden keren moet assisteren om mensen in medische nood uit huis te takelen, handelen ambulancediensten het gros van hun oproepen zelf af. Ter illustratie: in 2023 rukten ambulances ruim 1,45 miljoen keer uit.